Bir kimsenin yaptığı iyiliğin sevabı öğretene iki misliyle ona öğretene de onun iki misliyle verilir. Sevapların katlanması geometrik dizi gibi artar. Ve bütün ümmetin bütün iyiliklerinin sevapları en sonunda Ebu Bekri Sıddık radıyallahü anh’da toplanır. Ondan da katlayarak Muhammed aleyhisselama gider.

İşte hazret-i Ebu Bekrin bu dereceye gelmesinde onun üç vasfı vardı:

1) Malının hepsini verdi. Kendi çok zengindi sonunda üstünde sadece gömlek kaldı hepsini verdi. Peygamber efendimiz (Hiç kimsenin malı Ebu Bekrin ki gibi faydalı olmadı) buyurdu.

2) Canını feda etti. Bir gün müşrikler Peygamber efendimize saldırdılar. O da araya girdi kurtarmak için. Öyle bir dövdüler ki kemikleri kırıldı öldü diye bırakıp bir çuvala koyup evine götürdüler. 3 gün kendine gelmedi. Üçüncü günün sonunda gözlerine açtı annesi hemen yavrum diye koştu. Bir yudum ağzına su vermek istedi. O zaman buyurdu ki Muhammed aleyhisselam nerede onun durumu nasıl ben onun iyilik haberini almadıkça ağzıma hiçbir şey sürmem dedi.

3) On katrilyonda bir kalbinde küçücük bir (acaba) yoktu. Tam iman. Tam tasdik. Mesela Mirac hadisesi. Müşrikler bu iş bitti diye sevinerek geldiklerinde senin efendin bir anda Kudüs’e oradan göklere gitmiş dediler. O söylüyorsa doğrudur inandım diyerek müşrikleri şaşkına çevirdi ve Müslümanların imanlarında sebat etmelerine vesile oldu. Peygamberlerden sonra insanların en üstünü oldu.

Hz. Âdem ve eşine yasaklanan bu ağacın ne olduğu kesin olarak bilinmiyor. Bu ağacın buğday veya üzüm veyahut da incir olduğu hakkında rivayetler vardır. Biz bu ağacın ne olduğunu bilemeyiz. Çünkü yüce Allah bu ağacın ismini bize bildirmemiştir. Cenâb-ı Hakk Cennet’te Âdem’e büyük bir hürriyet vermekle beraber yine de buna bir sınır koymuştur. Bu sınırı aştıkları takdirde kendilerine zulüm edeceklerdir. Cennet’e bu yasak ağaç yenilmek için değil insanın hayatını disipline etmek ve bir sınırlama ve kulluk için konulmuştur. Bununla beraber biz “Dünyayı sevmek her bir günahın başıdır” hadîsinde bu yasak ağacı tayin eden bir dalâlet buluyoruz. Demek Hz. Âdem o zaman dünya sınırlarına yaklaşmamak emri almış ve bundan bir müddet fıtratının gereği olarak yememiştir. (Elmalılı Hamdi Yazır a.g.e. I 323-324).

Daha önce İblis* Hz. Âdem’in üstünlüğünü çekemeyerek Allah’ın emrine karşı gelmiş Âdem’e secde etmeyip saygı göstermemiş ve Cennet’ten kovulmuştu. O zaman şeytan’ın Hz. Âdem ve evlâtlarına musallat olup azdırma imkânı kaldırılmamıştı. Hatta İblis’e onları günah işlemeye teşvik etme gücü verilmişti. (Bk. el-A’râf 7/12-18; el-Hicr 15/32-42) Çünkü Âdem’in şeref ve üstünlüğü nefsine ve şeytana uymamakla gerçekleşecekti. Kendilerine verilen akıl ve irade sebebiyle Âdem ve soyu imtihandan geçecekler sınanmaları için de peygamberler gönderilecekti.

Vesvese vererek insanları azdırma kabiliyetine sahip olan şeytan ne yaptıysa yaptı bir yolunu bularak Cennet’e girebildi. “Derken şeytan onlardan gizli bırakılmış o çirkin yerlerini (avret mahallerini) kendilerine açıklayıp göstermek için ikisine de vesvese* verdi ve ‘Rabbiniz size bu ağacı başka bir şey için değil ancak iki melek olacağınız yahut ölümden kurtulup ebedi olarak kalıcılardan bulunacağınız için yasak etti’ dedi. Bir de onlara ‘Ben sizin iyiliğinizi isteyenlerdenim’ diye yemin etti. İşte bu şekilde ikisini de aldatarak o ağaçtan yemeye tevessül ettirdi. Ağacın meyvesini tattıkları anda ise o çirkin yerleri kendilerine açılıverdi ve üzerlerine Cennet yaprağından üst üste yamayıp örtmeye başladılar. Rableri de “Ben size bu ağacı yasak etmedim mi? Şeytan size apaçık bir düşmandır demedim mi? diye nida etti.” (el-A’râf 7/20-22) “Bundan sonra Âdem Rabbinden (vahiy yoluyla) kelimeler belleyip aldı ve şöyle diyerek Allah’a yalvardılar: Ey Rabbimiz kendimize yazık ettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bizi esirgemezsen herhalde en büyük zarara uğrayanlardan olacağız dediler.” (el-A’râf 7/23) “Sonra Rabbi onu seçti (peygamber yaptı) da tevbesini kabul buyurdu ve ona doğru yolu gösterdi. Allah şöyle dedi: ‘Dünyada birbirinize düşman olmak üzere her ikiniz de oradan (Cennet’ten) ininiz. Artık benden size bir hidayet (kitap) geldiği zaman kim benim hidayetime uyarsa işte o sapıklığa düşmez ve bedbaht olmaz (ahirette zahmet çekmez). ” (Tâha 20/122-123) Böylece Hz. Âdem ve Havva ve nesillerinin yeryüzünde yerleşip kalmaları ve burada üreyip geçinmeleri imtihan edilmeleri takdir edildi ve gerçekleştirildi. (el-Bakara 2/3638; el-A’raf 7/24)

Buhârî Müslim Ebu Dâvûd Neseî ve Tirmizî’nin rivayet ettikleri bir hadîsinde Hz. Peygamber (s.a.s.) şöyle buyurdu: “Âdem (a.s.) ile Musa (a.s.)’ın ruhları Rableri nezdinde münakaşa ettiler ve Âdem (a.s.) Musa (a.s.)’ı delil getirerek mağlûp etti. Musa (a.s.) dedi ki: “Sen Allah’ın eliyle (kudretiyle) yarattığı ve ruhundan üflediği ve melekleri senin için secde ettirdiği ve Cennet’ine yerleştirdiği Âdem’sin. Sonra da sen işlediğin suç sebebiyle insanları yeryüzüne indirdin. ‘dedi. Bunun üzerine Âdem (a.s.) ‘Sen Allah’ın peygamberliğine ve konuşmasına seçtiği ve içinde her şeyin açıklaması bulunan (Tevrat) levhalarını verdiği ve münacât edici olarak kendisine yaklaştırdığı Musa’sın. Benim yaratılmamdan kaç sene önce Tevrat’ı yazdığını gördün?’ dedi Musa (a.s.) ‘Kırk sene önce’ diye cevap verdi. Âdem ‘şu halde içinde ‘ve Âdem Rabbi’ne isyan etti de…’ meâlindeki ayeti gördün mü?’ dedi. Musa (a.s.) ‘Evet gördüm’ dedi. Âdem (a.s.) ‘Allah’ın beni yaratmasından kırk sene önce işleyeceğimi yazdığı işi işlemem üzerine beni nasıl azarlarsın’ dedi. Resulullah (s.a.s.) neticede “Âdem hüccet* ile Musa’yı mağlûp etti” buyurdu. (et-Tâc I Hadis no: 40) Bundan sonra gelecek hidayet rehberlerine (peygamberlere) iman ederek uyup bağlanacaklar için korkup üzülecekleri bir şeyin olmadığı ve bunların Cennet’e girecekleri bildirildi. İnkâr edip kötülük yapanların Cehennem’e girecekleri anlatıldı. (el-Bakara 2/38-39 82)

Âlimler Hz. Âdem ve eşinin iskân edildiği (yerleştirildiği) Cennet hakkında görüş ayrılıklarına düşmüşlerdir. Cennet lügat açısından bağ bahçe bahçelik ve bağlık yer manasına gelir. Acaba Hz. Âdem’in iskân edildiği bu Cennet yeryüzünün bağlılık bahçelik ve ağaçlık köşelerinden bir köşe midir? Yoksa dünyadan ayrı ahirette müminlere va’d edilen Cennet midir? Kur’an-ı Kerim’de buna dair açık ve kesin bir bilgi verilmemiştir. İslâm âlimlerinin çoğunluğuna göre Hz. Âdem’in eşiyle yerleştirildiği ve içinde yasak ağacın bulunduğu Cennet ahirette müminlere ve iyilik yapanlara va’d edilen darü’s-sevab (mükâfat yurdu) olan Cennet’tir. Çünkü:

a) “Cenâb-ı Allah dedi ki: Kiminiz kiminize (nesilleriniz birbirlerine yahut müminlerle şeytan birbirlerine) düşman olarak inin. Arz’da sizin için bir zamana kadar yerleşip kalmak ve geçinmek vardır. Orada (yeryüzünde) yaşayacaksınız orada öleceksiniz yine oradan diriltilip çıkarılacaksınız.” (el-A’râf 7/24-25; Ayrıca bk. el-Bakara 2/36) Bu ayetlerde Hubût (inmek) tabiri ve inilecek yer de arz (yeryüzü) olarak zikredilmiştir. İlk yerleşme noktası yeryüzü dışında bir yer olmalıdır ki buradan yeryüzüne iniş söz konusu edilebilsin. Eğer Hz. Âdem ve Havva’nın yerleştikleri yer arzdaki bir bahçe olsaydı “hubût”tan inişten söz etmek mümkün olmazdı.

b) Tâhâ suresi 118-119′uncu âyetlerde Hz. Âdem’in yerleştiği Cennet’in anlatılan vasıfları yani acıkmamak susamamak çıplak kalmamak güneşte yanmamak sevap ve mükâfat yurdu olarak mü’minlere va’d edilen cennet’e aid niteliklerdir. Bu vasıfta olan bir cennet (bahçe) dünyada yoktur. Öyle ise Hz. Âdem’in iskân edildiği Cennet ahirette müminlere va’dedilen Cennet’tir.

c) Bu “Cennet” lâfzının başındaki elif lâm (lâm-ı ta’rîf) umûm (istiğrak) için değil ahid içindir. Bu elif lâm umûm ifâde ederse Cennetlerin hepsi manasına gelir. Hâlbuki Hz. Âdem’in bütün Cennetlere (bahçelere) yerleşmesi imkânsızdır. Öyle ise bu Cennet’in manasını müslümanlar arasında bilinen ve dârü’s-sevâb (mükâfat yurdu) olan Cennet’e hamletmek gereklidir. (Âlûsî Rûhu’l-Meânî I 233; Razı Mefâtîhu’l-Gayb I 455; Talat Koçyiğit İsmail Cerrahoğlu Kur’an-ı Kerim Meâl ve Tefsiri s. 95 vd.)

d) Yine bazı haberlere göre: Allah meleklerinden birisine dünyanın her yerinden topraklar getirterek Hz. Âdem’i Cennet’te yaratmıştır. (İbn Kesîr Tefsirü’l-Kur’an’i'l-Azîm I 132.) Hz. Âdem ile Hz. Musa’nın ruhlarının çekiştiğini bildiren hadîs (bunun meâlini yukarıda verdik) de bu Cennet’in sevab yurdu olan Cennet olduğunu açıklar.

Ebu’l-Kasım el-Belhî ve Ebû Müslim el-İsfahânî de “Hz. Âdem’in yerleştiği Cennet bahçe manasına olup bu dünyadadır” derler. Bu zatlar ayette geçen “ihbitû” kelimesine de “giriniz gidiniz konunuz” gibi manalar veriyorlar. ” İhbitû mısran = Bir şehre ininiz yerleşiniz (el-Bakara 2/61) gibi. Bu zatlar Hz. Âdem’in yerleştiği Cennet’in bu dünyada olduğuna dair şu şekilde delil getiriyorlar:

1) Eğer Hz. Âdem’in yerleştiği bu Cennet sevap ve mükâfat yurdu olan Cennet olsaydı elbette ebedî kalınacak Cennet olurdu. Hz. Âdem de ebedî kalınacak Cennet’te olduğunu bilir ve şeytan da onu “Rabbiniz size bu ağacı melek olmanız için yahud ölümden kurtularak ebedî kalıcılardan olacağınız için yasak etti.” (el-A’râf 7/20) diyerek aldatamazdı.

2) Yüce Allah’ın “Onlar (Cennet’te olanlar) oradan çıkarılacaklar da değildir.” (el-Hicr 15/48) sözünün dalâletiyle Cennet’e giren bir daha oradan çıkmaz.

3) İblis Hz. Âdem için secde etmekten kaçınarak kibirlendiğinden Allah’ın gazâb ve lânetine uğramış ve kâfir olmuştur. Böyle olan bir kimse Cennet’e giremez.

4) Ahirette müminlere va’d edilen Cennet teklif ve imtihan yeri olmayıp müminlerin içinde serbestçe dolaşacakları ve bütün nimetlerinden diledikleri gibi faydalanacakları bir yerdir. Halbuki burada eşiyle beraber Hz. Âdem’e bir ağacın meyvesi yasaklanmıştır.

5) Allahü Teâlâ “Yeryüzünde bir halife yaratacağım…” (el-Bakara 2/30) diye belirttiği için Hz. Âdem’i Arz’da yarattı. Kur’an’da onu göğe (Cennet’e) naklettiğini zikretmedi. Onu dünyadan semaya nakletmesi nimetlerin en büyüğünden olduğu için zikredilmeye daha layık olurdu. Kur’an-ı Kerim’de böyle önemli bir olayı doğrulayacak kesin ve açık bir ifade yoktur. Öyle ise Hz. Âdem ve eşinin iskân edildiği bu Cennet içinde ebedi kalınacak Cennet’ten başka bir Cennet’tir. (Râzî Mefâtîhu’lGayb I 454)

Hz. Âdem’in oturduğu Cennet’in mükâfat yurdu olan Cennet olması veya bundan başkası olması mümkündür. Çünkü bu konudaki nakli deliller zayıf ve Kur’an’da buna dair kesin bir delil yoktur. Bunu Allah’tan başka kimse bilemediğine göre şu Cennet’tir veya bu Cennet’tir diye kestirip atmamak veya bu konuda tevakkuf etmek lâzımdır. Nitekim selefi salihîn ve bunlara tâbi olan birçok müfessirler böyle yapmışlardır. (Râzî Mefâtîhu’l-Gayb 1 s. 455)

Fakat biz burada hemen şunu kaydedelim: Hz. Âdem ve eşinin iskân edildiği Cennet’in mükâfat yurdu olan Cennet olduğuna dair deliller daha kuvvetlidir. Ayrıca Cennet’e girince çıkılamayacağı meselesi duruma göre değişir. Misafir olarak girmekle mûkîm olarak girmek aynı değildir. Nitekim Hz. Muhammed (s.a.s.) mi’rac gecesi Cennet’e girmiş ve çıkmıştır. Hz. Âdem’in Cennet’ten yeryüzüne inişinin mahiyeti bizce meçhuldür.